Wanneer je begint met keramiek maken, kom je al snel verschillende soorten klei tegen. Aardewerk, steengoed en porselein zijn de drie bekendste kleisoorten binnen de keramiekwereld. Ze hebben allemaal hun eigen eigenschappen, uitstraling en toepassingen. Maar wat is nu precies het verschil? En welke klei kies je voor een mok, vaas, schaal of decoratief object?
In deze blog ontdek je de verschillen tussen aardewerk, steengoed en porselein, waar je op moet letten en welke kleisoort het beste past bij jouw keramiekproject.
Wat is het verschil tussen aardewerk, steengoed en porselein?
Het grootste verschil tussen deze kleisoorten zit in de samenstelling van de klei en de temperatuur waarop ze worden gebakken. Tijdens het stoken verandert de klei van een bewegelijk en kwetsbaar materiaal in een sterk en duurzaam keramisch product. Hoe hoger de baktemperatuur, hoe meer de kleideeltjes versmelten (dicht sinteren) en hoe dichter en sterker het eindresultaat wordt.
Aardewerk: kleurrijk en toegankelijk
Aardewerk is een van de oudste en meest gebruikte keramische materialen. Deze kleisoort wordt gebakken op een lagere temperatuur, meestal tussen ongeveer 950°C en 1100°C.
Eigenschappen van aardewerk:
- Heeft een relatief poreuze structuur
- Voelt vaak wat zachter en warmer aan
- Is verkrijgbaar in veel verschillende kleuren, van roodbruin terracotta tot lichte kleisoorten
- Glazuren komen vaak helder en kleurrijk uit
- Minder sterk dan steengoed of porselein
Omdat aardewerk na het bakken nog iets poreus blijft, wordt het meestal geglazuurd om het waterdicht en beter geschikt voor dagelijks gebruik te maken.
Waar gebruik je aardewerk voor?
Aardewerk wordt vaak gebruikt voor:
- Servies dat met zorg wordt behandeld
- Decoratieve objecten
- Bloempotten
- Wand tegels
Aardewerk is populair bij keramisten omdat het prettig werkt, goed te vormen is en veel ruimte geeft voor experiment met kleuren en glazuren.
Steengoed: sterk en geschikt voor dagelijks gebruik
Steengoed is een veelgebruikte kleisoort voor modern keramiek en gebruiksgoed zoals servies. Deze klei wordt op een hogere temperatuur gebakken, meestal tussen ongeveer 1200°C en 1300°C.
Door deze hoge temperatuur versintert de klei: de kleideeltjes smelten gedeeltelijk samen waardoor een sterk, duurzaam en vrijwel niet-poreus materiaal ontstaat.
Eigenschappen van steengoed:
- Sterk en duurzaam
- Geschikt voor dagelijks gebruik
- Bestand tegen temperatuurwisselingen
- Vaak geschikt voor vaatwasser en magnetron (afhankelijk van het glazuur en ontwerp)
Waar gebruik je steengoed voor?
Steengoed wordt veel gebruikt voor:
- Borden, kommen en mokken
- Vazen
- Schalen
- Keukenservies
- Functionele keramiek
Veel handgemaakte keramiek die je dagelijks gebruikt, zoals een favoriete koffiemok of ontbijtschaal, wordt gemaakt van steengoed omdat het een lange levensduur heeft en daarmee duurzamer is.
Porselein: verfijnd en elegant
Porselein wordt vaak gezien als de meest verfijnde kleisoort. Het wordt gemaakt van zeer zuivere grondstoffen en wordt gebakken op hoge temperaturen, vaak rond 1250°C tot 1450°C.
Eigenschappen van porselein:
- Zeer sterk ondanks de dunne wanddikte
- Heeft een lichte, soms bijna transparante uitstraling
- Voelt glad en verfijnd aan
- Heeft vaak een helder witte kleur
- Vereist meer techniek en ervaring om mee te werken
Porselein is minder vergevingsgezind dan andere kleisoorten. Het droogt sneller, kan meer krimpen en vraagt om nauwkeurig werken tijdens het vormen en stoken.
Waar gebruik je porselein voor?
Porselein wordt vaak gebruikt voor:
- Luxe servies
- Dunwandige vazen
- Delicate kunstobjecten
Door de elegante uitstraling wordt porselein vaak gekozen voor objecten waarbij verfijning en lichtheid centraal staan.
Welke kleisoort kies je?
De keuze voor een kleisoort hangt af van wat je wilt maken en hoe je het object wilt gebruiken.
Voor dagelijks servies en gebruiksgoed
Steengoed is vaak de beste keuze. Het is sterk, duurzaam en geschikt voor intensief gebruik.
Voor kleurrijke experimenten en decoratieve keramiek
Aardewerk biedt veel mogelijkheden door de vele kleuren en glazuurkeuzes.
Voor een verfijnde, elegante uitstraling
Porselein geeft een uniek resultaat, maar vraagt meer ervaring en techniek.
Denk daarnaast ook aan:
- Hoe stevig moet het eindproduct zijn?
- Wordt het object dagelijks gebruikt of vooral decoratief?
- Welke uitstraling past bij jouw ontwerp?
- Welke glazuren werken mooi samen met de klei?
- Op welke temperatuur kan jouw klei worden gestookt?
Elke kleisoort reageert anders op glazuren en stookprogramma’s. Daarom is het belangrijk om altijd de combinatie van klei, glazuur en baktemperatuur samen te onderzoeken.
Handvormen of pottenbakken: maakt dat verschil?
De techniek waarmee je een object maakt, bepaalt ook deels de uitstraling en mogelijkheden.
Bij handvormen bouw je een object op met je handen, bijvoorbeeld door klei te kneden, rollen, duwen of vormen. Deze techniek geeft veel vrijheid en is geschikt voor unieke vormen, sculpturale objecten en organische ontwerpen.
De klei die je gebruikt voor handvormen verschilt vaak van draaiklei. Dit staat los van het type klei (aardewerk, steengoed of porselein): binnen elke kleisoort bestaan verschillende varianten die geschikt zijn voor verschillende technieken. Handvormklei bevat vaak meer chamotte (fijne of grove gebakken kleideeltjes) dan draaiklei. Deze chamotte geeft de klei meer stevigheid, vermindert de krimp en helpt om grotere of meer organische vormen te maken zonder dat de klei snel vervormt of scheurt.
Wil je zelf ontdekken hoe leuk handvormen met klei is? Doe dan mee met een workshop handvormen.
Bij draaien op de draaischijf wordt de klei gevormd door de beweging van de draaiende schijf. Hiermee kun je symmetrische vormen maken zoals kommen, mokken en vazen. Draaiklei is meestal fijner en soepeler van structuur, waardoor de klei goed kan meebewegen tijdens het draaien en je dunne, gelijkmatige wanden kunt maken. Het vraagt oefening, maar geeft ontzettend veel voldoening wanneer je de techniek onder de knie krijgt.
Wil je leren draaien en stap voor stap je eigen keramiek maken? Doe dan mee met een workshop pottenbakken.
Het begint allemaal met het leren kennen van de klei. Elke kleisoort en elke kleivariant heeft een eigen karakter en juist dat maakt keramiek zo bijzonder.
Ontdek jouw favoriete klei
Er bestaat geen “beste” kleisoort. Aardewerk, steengoed en porselein hebben allemaal hun eigen schoonheid en mogelijkheden. Door verschillende kleisoorten uit te proberen ontdek je vanzelf welke het beste past bij jouw stijl en manier van werken.
Keramiek is een proces van ontdekken, experimenteren en creëren. Iedere keuze, van klei tot vorm en glazuur, draagt bij aan het unieke eindresultaat.
